Medycyna bólu

Czym się zajmuje i co bada medycyna bólu?

W dzisiejszym świecie jednym z najczęstszych powodów wizyt u lekarza są bóle mięśniowo-szkieletowe. Na takie bóle, które są wynikiem schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego, skarży się 20-45% ludności żyjącej na kuli ziemskiej (kobiety oraz osoby w wieku podeszłym skarżą się częściej). Przewlekły ból jest jedną z przyczyn niepełnosprawności i utraty aktywności społecznej, z nim związane są stany patologiczne, jak np., depresja, zaburzenia snu, zaburzenia układu sercowo-naczyniowego.

W zależności od podstawowego mechanizmu patogenicznego, wśród patologii układu mięśniowo-szkieletowego wyróżnia się choroby zapalne atakujące stawy i okoliczne tkanki (zapalenie stawów, zapalenie pochewki ścięgnistej, zapalenie mięśni), zwyrodnieniowe zmiany stawów, urazy, nowotwory.

Ból jako choroba

Zwykle ból jest rozpatrywany jako uczucie pozytywne, ponieważ jest on pierwszym sygnałem ostrzegawczym. Od czesnego dzieciństwa my, wykorzystując własne doświadczenie, staramy się unikać wszystkiego, co może spowodować ból. W przypadku urazu ból zmusza nas do ograniczeń funkcjonalnych uszkodzonej kończyny, a tym samym przyspiesza proces jej gojenia. Taki „pozytywny” ból nazywa się bólem „ostrym”, ponieważ jego podstawę stanowi proces patologiczny, spowodowany urazem, zapaleniem czy zakażeniem.

Bólem przewlekłym zwykle nazywa się ból, który trwa powyżej 3-6 miesięcy i utrzymuje się pomimo zagojenia uszkodzonych tkanek. Taki rodzaj bólu traci swoją wartość pozytywną, swoje znaczenie ostrzegawcze i zaczyna przejawiać się zgodnie z innymi zasadami patologicznymi, w których podstawową rolę odgrywa czynnik psychologiczny. Jeżeli ostry ból rozpatrywać jako objawy, przewlekły ból nabiera wtedy cech choroby, której objawami są zaburzenia emocjonalne i psychiczne i która kształtuje zachowanie bólowe.

Odbiór bólu

Percepcja bólu u każdego człowieka jest różna. Wpływ na nią może mieć zarówno wychowanie, jak i płeć człowieka. Na przykład, ci, którzy są przyzwyczajeni do tego aby cierpieć w milczeniu, zawsze powiedzą, że to naprawdę nie boli, w odróżnieniu od tych, którzy charakteryzują się nadmierną ekspresją emocji. Udowodniono także, że kobiety łatwiej reagują na ból niż mężczyźni.

Uczucie bólu jest różne w dzień i w nocy. Ból, który nie dawał zasnąć w nocy, w dzień będzie postrzegany w całkiem inny sposób, czyli łatwiej. Można wytłumaczyć to tym, że w nocy ból zgarnia całą naszą uwagę, natomiast w dzień istnieje możliwość odwrócić od niego uwagę i skierować ją na coś innego: rozmowę z kolegą, oglądanie filmu, pracę. Lęk, który powstaje z powodu braku zrozumienia przyczyn bólu, doprowadza do skupienia na nim uwagi i zwiększa cierpienia.

Przyczyny bólu

W 90% przyczyny bólu tkwią w pięciu strukturach biologicznych: tkankach miękkich (skóra, mięśnie, więzadła etc.), stawach, kościach, naczyniach krwionośnych i włóknach nerwowych. W związku z czym rozróżnia się: ból tkanek, ból stawów, ból kości, ból naczyniowy i ból neurogenny.

Ból tkanek. Przyczyny bólu tkwią w skórze, mięśniach, więzadłach oraz w narządach wewnętrznych.

Ból stawów. Przyczyną bólu jest patologia wewnątrzstawowa i pozastawowa. Ból wewnątrzstawowy występuje w przypadku chorób reumatycznych, zakażeń, urazów oraz w przypadku zapalenia kości i stawów. Najczęściej towarzyszy on zapaleniu z nadmiernym wydzielaniem płynu wewnątrzstawowego (maziowego), który w czasie ruchu powoduje rozciąganie stawu i powstawanie bólu. Do zmian pozastawowych zaliczane są choroby i urazy ścięgien, kaletki maziowej, więzadeł.

Ból kości. Z reguły jest to ból tępy, który pojawia się wzdłuż kości. Przyczyną powstania bólu w kościach są osteoporoza, wzrost ciśnienia wewnątrz jamy szpikowej, nowotwory.

Ból naczyniowy. Jest spowodowany zaburzeniami dopływu krwi z powodu zwężenia tętnic czy odpływu krwi w przypadku żył rozszerzonych czy żył zmienionych żylakowato. Objawem charakterystycznym jest drętwienie kończyn, zaburzenia chodu, obrzęki, powstawanie wrzodów na skórze.

Ból neurogenny. Powstaje w wyniku podrażnienia nerwów przez czynniki patologiczne. Oprócz bólu pojawiają się zaburzenia wrażliwości (jej podniesienie lub zmniejszenie do całkowitej utraty) pojedynczych części ciała.

Diagnostyka bólu

Żeby ustalić przyczyny bólu należy pokonać trudną tzw. ścieżkę diagnostyczną. W oparciu o skargi pacjenta oraz informację na temat rozwoju choroby, lekarz ustala w jakim układzie są zaburzenia (naczyniowym, nerwowym, immunologicznym, układu ruchu etc.). Pozwala to określić lokalizację i charakter bólu, stwierdzić zaburzenia ruchu oraz zidentyfikować ewentualne przyczyny pojawienia się bólu.

We współczesnej medycynie ustalenie diagnozy odbywa się w oparciu o dane z dodatkowych metod badań. Na przykład, wykorzystanie w diagnostyce rentgenografii, MRI, USG, TK pozwala spojrzeć na uszkodzone narządy od wewnątrz, zobaczyć jaka dokładnie tkanka stanowi podłoże bólu i czy poszerza się proces na okoliczne tkanki.

Osobną skuteczną metodą diagnostyczną są badania laboratoryjne: na podstawie zmian wskaźników (biochemicznych) krwi można ustalić „niewidoczne” przyczyny choroby (zakażenia, zmiany układu immunologicznego etc.). Dlatego za każdym razem, zależnie od choroby, lekarz wybiera najbardziej optymalną metodę diagnostyczną.

Końcowym etapem procesu diagnozowania jest analiza przeprowadzonych badań oraz ustalenie ostatecznej diagnozy, na której podstawie zostanie opracowany plan leczenia.

Bóle w przypadku sporadycznego uprawiania sportu

Z roku na rok aktywność fizyczna staje się coraz bardziej popularna.
Dużo ludzi intensywnie pracuje w ciągu całego tygodnia, natomiast weekendy poświęca uprawianiu sportu. Zjawisko jest tak masowe, że na określenie tej kategorii ludzi wymyślono nawet specjalny termin „sportowcy weekendowi”. W wielu wypadkach taka częstotliwość aktywności fizycznej może stanowić przyczynę pojawienia się bólu, gdyż podczas sporadycznego uprawiania sportu następuje nadmiernie obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego, co, z kolei, powoduje ból i hamuje pracę.